"Milion lat przed narodzeniem człowieka pasły się na rozległych pustych równinach. Najpierw
poznały człowieka jako myśliwego, bo nim zaczął wykorzystywać je do pracy, zabijał dla mięsa.
Ich przymierze z człowiekiem do dziś jest kruche, bowiem strachu, który zasialiśmy w
ich sercach nie da się usunąć. Odkąd w neolicie człowiek po raz pierwszy dosiadł konia,
byli ludzie, którzy to rozumieli. Umieli wejrzeć w dusze zwierzęcia i zaleczyć jej rany.
Szeptali do niespokojnych uszu tajemnicze zaklęcia, nazywano ich więc zaklinaczami."
Prawdopodobnie po epoce lodowcowej istniały w sumie cztery typy pierwotnych koni,
które dały początek wszystkim współczesnym rasom - od muskularnych koni pociągowych
do szybkich i smukłych wierzchowców wyścigowych.
Pierwsze relacje koń-człowiek nie miały w sobie nic poetyckiego: prawdopodobnie pierwotni
ludzie podążali za stadami koni, zabijając je dla pożywienia. I pewnie dość szybko człowiek
zorientował się, że podróżowanie na końskim grzbecie zapewnia większą szybkość i lepszy
punkt widzenia w czasie polowań. Przypuszcza się, że udomowienia konia dokonano
ostatecznie na Dalekim Wschodzie - prawdopodobnie uczynili to Chińczycy lub Hindusi.
Potem było już 'z górki' - w zasadzie wszystkie starożytne ludy Starego Świata
w mniejszym lub większym stopniu opanowały sztukę jeździecką. Jednak nie
wszędzie ta umiejętność była doceniana - w starożytnym Egipcie na przykład
konie wykorzystywano jako zwierzęta pociągowe, przydatne podczas wojny
i polowań, zaś jazdę konną uważano za coś nadającego się jedynie dla niewolników
i posługaczy. W innych krajach koń cieszył się jednak zasłużonym szacunkiem
i był bardzo cenionym zwierzęciem, o czym może świadczyć fakt, że z upodobaniem
wybijano jego wizerunek na monetach.
Handel sprawił, że w miarę
ekspansji cywilizacji konie
rozpowszechniły się na całym
świecie. W końcu, za
sprawą hiszpańskiego
konkwistadora Ferdynanda
Corteza, trafiły też do Ameryki
- lądu, na którym istniały
przez miliony lat, lecz
nie dotrwały do czasów
współczesnych. Stado Corteza
liczyło zaledwie jedenaście ogierów, pięć klaczy i jednego niedorostka, ale to właśnie
z tych kilkunastu wytrzymałych koni zrodziły się sławne wielomilionowe stada mustangów.
Jazdę konną szybko opanowali Indianie, którzy przecież nie znali wcześniej koni i początkowo
nawet się ich bali. Odtąd mustang stał się nierozerwalnie związany z krajobrazem prerii
Ameryki Północnej.
Choć słowo mestango oznacza po hiszpańsku dzikość, to jednak mustangi nie są właściwie
dzikimi końmi, lecz, podobnie jak francuskie konie Camargue czy australijskie Brumby - końmi
zdziczałymi, które raz udomowione przez człowieka, powróciły do życia na wolności. Jedynym
żyjącym do dziś prawdziwie dzikim koniem jest koń Przewalskiego (Equus przewalskii). Został
on odkryty w końcu ubiegłego stulecia przez rosyjskiego badacza, Nikołaja Przewalskiego.
Sądzi się, że koń ten pozostał niezmieniony od epoki lodowcowej. Niewielkie stada koni
Przewalskiego wciąż bytują w Azji Centralnej. Przez pewien czas sądzono, że koń ten
został już wytępiony w naturze i że aktualna populacja ogranicza się do
egzemplarzy przebywających w ogrodach zoologicznych. W wyniku intensywnych
działań fundacji na rzecz ochrony zagrożonych gatunków znowu można je podziwiać
pasące się na stepach Mongolii, jednak ich hodowla w zoo jest nadal ściśle ewidencjonowana.
Innym pierwotnym koniem był tarpan (Equus gmenali), swego czasu bardzo
pospolity w Europie, lecz bezpowrotnie wytrzebiony około roku 1880 (próbą
odzyskania tarpana jest wyhodowana w Polsce rasa konik polski).
|
